Planujesz rejs, patrzysz na mapę albo próbujesz ustalić, czy plaża leży nad morzem, czy nad oceanem? Ocean Atlantycki oddziela Europę i Afrykę od obu Ameryk, ale jego granice oraz zaliczane do niego morza bywają ujmowane różnie. Ta różnica wpływa nawet na podawaną powierzchnię, więc sama liczba na mapie nie zawsze wystarcza.
Atlantyk łączy kontynenty i kryje morza o różnych granicach
- Drugi co do wielkości ocean świata, po Spokojnym.
- Europa i Afryka leżą po jego wschodniej stronie, a Ameryki po zachodniej.
- Morze Sargassowe jest częścią Atlantyku, choć nie ma granic wyznaczonych przez ląd.
- Grzbiet Śródatlantycki biegnie przez środek dna i wiąże się z powstawaniem nowej skorupy oceanicznej.
- Bałtyk łączy się z Atlantykiem przez cieśniny duńskie i Morze Północne.
Atlantyk leży między Amerykami a Europą i Afryką
Na mapie łatwo odczytać jego główny układ: Ameryka Północna i Południowa zamykają go od zachodu, a Europa oraz Afryka od wschodu. Na północy łączy się z Oceanem Arktycznym, a na południu z wodami Oceanu Południowego. To ocean wydłużony z północy na południe, dlatego jego północna i południowa część mają odmienne warunki pogodowe i układy prądów.
Według National Ocean Service NOAA Atlantyk zajmuje około 106,46 mln km², jeśli uwzględnić przyjęte w tym zestawieniu obszary mórz i zatok. Z kolei inna tabela NOAA podaje około 82 mln km² dla Atlantyku. Te liczby wynikają z różnych sposobów wyznaczania granic i włączania akwenów pobocznych, a nie z nagłej zmiany oceanu.
Bałtyk jest połączony z Atlantykiem, choć nie leży na otwartym oceanie
Gdy patrzysz na mapę z polskiej perspektywy, łatwo uznać Bałtyk za zupełnie osobny akwen. Jest morzem połączonym z Atlantykiem: wody prowadzą przez cieśniny duńskie do Morza Północnego, a stamtąd na otwarty ocean. Dla podróży oznacza to, że rejs po Bałtyku i wyprawa przez Atlantyk należą do różnych skal żeglugi, mimo połączenia wodnego.
Morza zwykle są mniejsze od oceanów i częściowo otoczone lądem, ale nazwy geograficzne nie zawsze układają się w prostą drabinkę. Morze Śródziemne łączy się z Atlantykiem przy Cieśninie Gibraltarskiej, a Morze Czarne leży dalej na wschód, połączone z Morzem Śródziemnym przez system cieśnin. Jeśli planujesz wypoczynek w Bułgarii, sprawdź też, czym wyróżnia się Morze Czarne w Słonecznym Brzegu.
Morze Sargassowe nie ma wybrzeża, które można wskazać na mapie
Większość mórz kojarzy się z linią brzegową, lecz Morze Sargassowe leży w całości na otwartym Atlantyku. Jego granice wyznaczają prądy, między innymi Prąd Zatokowy od zachodu oraz Prąd Kanaryjski od wschodu. Ponieważ prądy się przemieszczają, granice tego morza są mniej stałe niż linia brzegowa.
W jego wodach unoszą się glony z rodzaju sargassum, tworzące środowisko dla różnych organizmów morskich. Ten przykład dobrze pokazuje, że „morze” nie zawsze oznacza zatokę obramowaną lądem. O nazwie decydują także warunki geograficzne i oceaniczne, a nie wyłącznie kształt kontynentu.
Grzbiet Śródatlantycki rozsuwa dno oceanu o kilka centymetrów rocznie
Pod powierzchnią Atlantyku biegnie rozległy podwodny łańcuch górski, Grzbiet Śródatlantycki. To strefa, w której płyty tektoniczne odsuwają się od siebie, a magma może tworzyć nową skorupę dna. Zjawisko zachodzi daleko od plaż, ale tłumaczy, dlaczego oceaniczny basen wciąż się zmienia.
NOAA Ocean Exploration podaje tempo rozsuwania się grzbietu na poziomie 2-5 cm rocznie. To wolny ruch w skali ludzkiego życia, lecz w geologicznej skali czasu wystarcza, by przebudowywać dno i oddalać od siebie brzegi basenu. W pobliżu grzbietów występują też źródła hydrotermalne, gdzie ogrzana woda morska wydostaje się przez szczeliny skorupy.
Przy planowaniu podróży rozróżniaj ocean, morze i trasę
Jeśli wybierasz wakacyjny kierunek, nazwa akwenu mówi mniej niż konkretne wybrzeże. Atlantyk obmywa między innymi Portugalię, zachodnią Francję i wybrzeża obu Ameryk, a warunki kąpieli czy rejsu będą zależeć od lokalizacji, pory roku i ekspozycji na wiatr. Morze Północne, Bałtyk i otwarty Atlantyk nie są zamiennymi nazwami, nawet jeśli należą do połączonego systemu wód.
Uważam, że na etapie planowania najlepiej najpierw sprawdzić nazwę konkretnego akwenu przy miejscu noclegu, a dopiero potem patrzeć na ogólną mapę oceanu. To prosty sposób, by uniknąć pomyłki, która zaczyna się od wielkiej niebieskiej plamy, a kończy na zupełnie innym typie wybrzeża.
